Search
  • Rastko Nešković

Finansiranje opština i gradova



Mogu se složiti sa tvrdnjom da tema javnih finansija nije bliska građanima, naprotiv, čini mi se da zbog upotrebe stručnih izraza i brojki većina građana nema želju da sazna nešto više o ovoj temi i zaista pokuša da je razume. Svedoci smo da šira javnost gotovo nekritički prihvata pojmove i stavove političara, eksperata ili različitih analitičara čije aktivnosti i poruke prenose mediji. Moj je utisak da građani a priori prihvataju podatke i vrednosne sudove koji se prenose preko medija u koje imaju poverenje, odnosno, ukoliko takve podatke i sudove iznose javne ličnosti za koje smatraju da su stručne i od integriteta. U tom smislu, domaću javnost, zapravo, građane, potrebno je zainteresovati za temu javnih finansija, a to se može učiniti isključivo tako što će se građanima pružiti tačne informacije na jasan i razumljiv način. Pisanje ovog bloga je samo mali doprinos tome da se građani informišu i zainteresuju za to gde ide njihov novac.

Zakonom o finansiranju lokalne samouprave propisane su tri vrste prihoda kojima jedinice lokalne samouprave, odnosno svaki grad ili opština u Srbiji, raspolažu: izvorni, ustupljeni i transferni prihodi. Svi ovi prihodi zajedno, čine novčana sredstva koja ulaze u lokalni budžet iz koga se dalje finansiraju nadležnosti lokalne samouprave.

Izvorni prihodi

Izvorni prihodi su prihodi čiju stopu, odnosno način i merila za utvrđivanje njihovog iznosa, utvrđuje jedinica lokalne samouprave, pri čemu se zakonom može ograničiti visina poreske stope tj. može se utvrditi najviši i najniži iznos naknade. Ovo praktično znači da lokalne samouprave imaju najveću slobodu prilikom utvrđivanja iznosa (ili stope) i uslova (kriterijuma) po kojima će se naplaćivati porezi, takse ili drugi prihodi koji se smatraju izvornim prihodima. Lokalne samouprave ograničene su na taj način što ne mogu propisati stope ili iznose veće od onih koji su predviđeni zakonom, dok u svemu ostalom imaju slobodu prilikom regulisanja naplate izvornih prihoda na svojoj teritoriji. Ovo jeste pravilo, ali se često događa da se posebnim zakonima toliko detaljno reguliše pitanje naplate pojedinih izvornih prihoda da su opštine i gradovi praktično onemogućeni da svojim propisima regulišu kriterijume za naplatu tih prihoda. Zakon kao izvorne prihode između ostalog određuje porez na imovinu (porez na nepokretnost), lokalne administrativne takse, lokalne komunalne takse, boravišnu taksu itd. Naplatu izvornih javnih prihoda vrše organi lokalne samouprave tj. lokalna poreska administracija.

Ustupljeni prihodi

Zakon o finansiranju lokalne samouprave ustupljene prihode definiše kao prihode čija se osnovica i stopa, odnosno način i merila za utvrđivanje visine iznosa utvrđuju zakonom, a prihod ostvaren na teritoriji lokalne samouprave se ustupa u celini ili delimično toj lokalnoj samoupravi. Iz ovakve definicije se zaključuje da lokalne samouprave praktično nemaju uticaj na oređivanje stope ili visine niti kriterijuma za naplatu takvih prihoda. Sa druge strane finansijski efekti ustupljenih prihoda mogu biti značajni za budžet opštine ili grada s obzirom da se barem deo prihoda koji se naplati na toj teritoriji ustupa lokalnoj samoupravi. U ustupljene prihode spadaju porez na dohodak građana (porez na zarade), porez na nasleđe i poklon i porez na prenos apsolutnih prava (porez koji se plaća prilikom prometa nepokretnosti). Potrebno je naglasiti da porez na zarade u delu od 74% odnosno 77% pripada opštinama odnosno gradovima kod kojih je naplaćen. Naplatu ustupljenih prihoda vrši republička poreska administracija tj. Poreska uprava.

Transferni prihodi

Za razliku od izvornih i ustupljenih prihoda Zakon o finansiranju lokalne samouprave nije precizno definisao pojam transfernih prihoda. Međutim, zakon pravi razliku između namenskih i nenamenskih sredstava. Bez obzira na izostanak sveobuhvatne definicije u zakonu može se reći da nenamenska transferna sredstva predstavljaju sredstva republičkog nivoa vlasti koja se raspodeljuju:

  • kada su prihodi po glavi stanovnika po osnovu ustupljenih poreza ispod određenog procenta proseka opština (bez gradova) – transfer ujednačavanja;

  • kada se nadomešta deo izgubljenih prihoda koji nastaje zbog promene republičkih poreskih propisa – kompenzacioni transfer;

  • svim jedinicima lokalne samouprave, izuzev grada Beograda, na osnovu stepena razvijenosti – transfer solidarnosti;

  • svim jedinicima lokalne samouprave prema kriterijumima utvrđenim Zakonom o finansiranju lokale samouprave – opšti transfer.


Sa druge strane, novčana sredstva sa nivoa republičke vlasti koja se koriste za finansiranje određenih funkcija i izdataka lokalnih samouprava, odnosno koji se koriste za finansiranje tačno određene svrhe, smatraju se namenskim transferima.


Često se u javnosti može čuti da se lokalne samouprave tretiraju nejdnako kada je u pitanju raspodela novca sa republičkog nivoa vlasti (transferna sredstva), te da je razlog za to odsustvo jasnih kriterijuma za raspodelu novca gradovima i opštinama. U najvećem delu ovakve konstatacije nisu tačne i proizvod su nepoznavanja domaćih propisa, odnosno nepoznavanja mogućnosti koje nam sistem pruža da pratimo i proverimo valjanost primene kriterijuma prilikom raspodele novca lokalnim samoupravama iz republičkog budžeta.


Naime, Zakon o finansiranju lokalne samouprave u čl. 38. do 43. detaljno uređuje kriterijume za raspodelu svih vrsta nenamenskih sredstava (ujednačavanje, kompenzacioni, opšti i transfer solidarnosti). Potrebno je obratiti pažnju na pomenute zakonske odredbe i upoznati se sa kriterijumima koji su tamo navedeni. Ovom prilikom se nećemo detaljnije baviti propisanim kriterijumima ali će to svakako biti tema u nekom od narednih blogova. Za sada je dovoljno znati da postoje kriterijumi za raspodelu novca lokalnim samoupravama iz republičkog budžeta i da su propisani zakonom.

Osim toga što smo saznali da postoje kriterijumi na osnovu kojih se raspodeljuje novac sa republičkog nivoa vlasti lokalnim samoupravama i da su ti kriterijumi utvrđeni zakonom, neophodno je ukazati na institucije koje obavljaju poslove od značaja za finansiranje lokalnih samouprava. U cilju obezbeđivanja načela pravičnosti, efikasnosti i otvorenosti sistema finansiranja lokalne samouprave osnovana je Komisija za finansiranje lokalne samouprave. Komisija između ostalog analizira kriterijume i merila za dodelu transfera i utvrđivanje njihove visine po jedinicama lokalne samouprave i analizira programe namenskih transfera uključujući postupke dodeljivanja i kriterijume za izbor. Komisiju čini predsednik i deset članova od kojih pet članova imenuje Vlada, a pet članova Stalna konferencija gradova i opština. 


Zanimljivo je primetiti da Komisija za finansiranje lokalne samouprave još uvek nema sajt, iako vidimo da postoji 2013. godine, te se samim tim teško može pratiti njen rad.


Na kraju, svima nama kao građanima preostaje jedino da i sami istražujemo i pratimo javne finansije, da ne prihvatamo samo ono što nam se u medijima nudi, već da se dodatno obrazujemo, kako bismo znali kuda to naš novac odlazi, i time bili u stanju da postavljamo pitanja i kontrolišemo vlast, a ne da vlast putem medija kontroliše nas. 


#javnefinansije #lokalnasamouprava #opštine #gradovi #porez #takse

290 views

Kontakt: 

Centar za organizovano demokratsko okruženje 

Bulevar oslobođenja 239 

11 000 Beograd

Srbija

office@codeserbia.org

  • Facebook
  • Twitter
  • Instagram

©2018 by CODE